Pozew o zachowek
Zachowek chroni najbliższą rodzinę spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w testamencie albo przed rozdaniem majątku za życia w formie darowizn.
W skrócie
Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Wynosi połowę wartości udziału spadkowego, jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni. Roszczenie kieruje się przeciwko spadkobiercom, a w dalszej kolejności przeciwko obdarowanym. Termin przedawnienia wynosi pięć lat i biegnie od ogłoszenia testamentu, a przy roszczeniu przeciwko obdarowanemu od otwarcia spadku.
Komu przysługuje zachowek
- Zstępni: dzieci, a w ich miejsce wnuki i dalsi zstępni.
- Małżonek spadkodawcy.
- Rodzice, ale tylko wtedy, gdy dziedziczyliby na podstawie ustawy, czyli w braku zstępnych.
Prawa do zachowku nie mają rodzeństwo ani dalsi krewni. Uprawnienie traci osoba wydziedziczona w testamencie z przyczyn wskazanych w ustawie, osoba uznana za niegodną dziedziczenia, osoba, która zrzekła się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą, oraz małżonek wyłączony od dziedziczenia w warunkach określonych przepisami.
Jak liczy się wysokość zachowku
- Ustala się udział spadkowy, jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, uwzględniając także spadkobierców niegodnych i tych, którzy spadek odrzucili.
- Udział ten mnoży się przez połowę albo przez dwie trzecie, gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.
- Ustala się substrat zachowku: czysta wartość spadku, czyli aktywa pomniejszone o długi, powiększona o wartość podlegających doliczeniu darowizn i zapisów windykacyjnych.
- Od należnego zachowku odlicza się to, co uprawniony już otrzymał: zapis, powołanie do spadku, darowiznę od spadkodawcy albo poniesione koszty wychowania i wykształcenia wykraczające poza przeciętną miarę.
Wartość składników majątku ustala się według stanu z chwili dokonania darowizny i cen z chwili orzekania, co przy nieruchomościach zwykle wymaga opinii biegłego rzeczoznawcy.
Przeciwko komu kierować pozew
W pierwszej kolejności przeciwko spadkobiercom, którzy nabyli majątek. Jeżeli uprawniony nie może uzyskać zachowku od spadkobiercy, roszczenie kieruje się przeciwko osobie, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny, a następnie przeciwko obdarowanym. Obdarowany odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
Doliczanie darowizn. Do substratu zachowku nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Darowizny dla spadkobierców i uprawnionych do zachowku dolicza się niezależnie od czasu ich dokonania.
Co przygotować, żebyśmy sporządzili pozew
- akt zgonu spadkodawcy i dokumenty potwierdzające pokrewieństwo,
- testament albo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jeżeli zapadło,
- informacje o składnikach majątku spadkodawcy w chwili śmierci,
- informacje o darowiznach dokonanych za życia spadkodawcy wraz z datami,
- dane o długach spadkowych i kosztach pogrzebu,
- numery ksiąg wieczystych nieruchomości wchodzących w skład spadku.
Pytania i odpowiedzi
Od kiedy liczy się pięcioletni termin przedawnienia?
Roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercom przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Roszczenie przeciwko obdarowanemu przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Rozróżnienie bywa decydujące, dlatego datę ogłoszenia testamentu ustala się na podstawie akt sądowych.
Czy trzeba najpierw przeprowadzić postępowanie spadkowe?
Nie jest to formalny warunek wytoczenia powództwa o zachowek, ale w praktyce postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia porządkuje krąg spadkobierców i ułatwia prowadzenie sprawy. Sąd rozpoznający sprawę o zachowek może samodzielnie ustalić krąg dziedziczących.
Spadkobierca twierdzi, że nie ma z czego zapłacić zachowku. Co wtedy?
Zobowiązany może żądać rozłożenia świadczenia na raty albo powoływać się na zasady współżycia społecznego, co sąd ocenia indywidualnie. Sama trudna sytuacja majątkowa nie znosi obowiązku zapłaty, ale może wpłynąć na sposób i termin jego spełnienia.
Zamów pozew o zachowek
Wyliczymy należny zachowek na podstawie przedstawionych informacji i przygotujemy pozew wraz z wnioskami dowodowymi.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: maj 2026. Ostatnia aktualizacja: 2026-09-02.